Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15. Đây là đạo luật có ý nghĩa quan trọng, góp phần thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới. Luật đánh dấu bước chuyển căn bản của hệ thống y tế từ “chữa bệnh là chính” sang “chủ động phòng bệnh”, lấy phòng bệnh làm nền tảng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Việc ban hành Luật Phòng bệnh xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn. Luật cụ thể hóa các chủ trương lớn như Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII và Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, đồng thời thúc đẩy đổi mới toàn diện hệ thống y tế.
Trong bối cảnh mô hình bệnh tật tại Việt Nam đang thay đổi nhanh chóng, nhiều bệnh truyền nhiễm mới xuất hiện, các bệnh truyền nhiễm tái nổi, trong khi bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần ngày càng gia tăng. Cùng với đó, biến đổi khí hậu, nguy cơ bùng phát dịch bệnh quy mô lớn và những bài học từ đại dịch COVID-19 đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực y tế dự phòng và tăng cường phòng bệnh một cách chủ động, bền vững.
Luật Phòng bệnh được ban hành nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác phòng bệnh, góp phần nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân. Luật quy định toàn diện các nội dung về: phòng, chống bệnh truyền nhiễm; phòng, chống bệnh không lây nhiễm; phòng, chống rối loạn tâm thần; dinh dưỡng trong phòng bệnh và các điều kiện bảo đảm để triển khai hiệu quả công tác phòng bệnh.
Luật gồm 6 chương, 46 điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát triển các quy định còn phù hợp của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Trong đó kế thừa 5 điều liên quan đến phạm vi điều chỉnh, giải thích từ ngữ và chế độ dự trữ quốc gia về thuốc, vắc xin, sinh phẩm y tế; sửa đổi 38 điều về các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm như giám sát an toàn sinh học, sử dụng vắc xin, kiểm dịch y tế biên giới, khai báo và báo cáo dịch bệnh, tổ chức cách ly y tế.
Đồng thời, Luật bổ sung 17 điều mới về an ninh sinh học trong xét nghiệm; phát triển dịch vụ phòng bệnh; nghiên cứu, ứng dụng khoa học – công nghệ; đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phòng bệnh; cũng như các quy định về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và dinh dưỡng phòng bệnh.
Một điểm nhấn quan trọng của Luật là thay đổi tư duy phòng bệnh, xác định phòng bệnh chủ động là chính, lấy người dân làm trung tâm và chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Phạm vi điều chỉnh được mở rộng, không chỉ tập trung vào bệnh truyền nhiễm mà còn bao quát nhiều vấn đề sức khỏe cộng đồng đang nổi lên hiện nay.
Luật cũng thiết lập cơ chế tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh. Ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí thường xuyên và đầu tư cho y tế dự phòng; đồng thời thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài cho các hoạt động phòng bệnh.
Quyền lợi của người dân được tăng cường, với các chính sách chăm sóc sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho một số nhóm đối tượng ưu tiên, bảo đảm tiếp cận công bằng với vắc xin và sinh phẩm y tế, đặc biệt chú trọng dinh dưỡng trong 1.000 ngày đầu đời của trẻ.