Khi một bệnh nhân được chẩn đoán là mắc ung thư, điều đầu tiên họ nhận thấy là đang phải đối diện với bản án tử hình. Không những thế, việc điều trị bệnh lại rất mệt mỏi, kéo dài và tốn kém. Vậy thầy thuốc và người thân (người chăm sóc) phải làm gì để giúp họ?
Tinh thần là quan trọng
Khi mới được chẩn đoán bệnh, hầu hết bệnh nhân đều rơi vào những trạng thái cảm xúc như không tin, shock, sợ hãi, giận dữ, mệt mỏi, suy sụp, cô đơn và tuyệt vọng. Đây thực sự là thời điểm khó khăn với người bệnh, nhưng những tâm trạng như vậy là rất bình thường, vì họ cần có thời gian để làm quen và chấp nhận thực tế rằng mình bị mắc bệnh ung thư…
Lúc này, thầy thuốc và nhân viên y tế có trách nhiệm động viên, tư vấn, giải thích rõ cho người bệnh về chẩn đoán, phương thức điều trị, theo dõi, tiên lượng nhằm giúp người bệnh hiểu rõ và có được cảm giác họ có thể kiểm soát được những gì đang diễn ra. Điều này sẽ giúp người bệnh có một thái độ tích cực, lạc quan trong quá trình điều trị hơn.
Trong một số ít trường hợp, khi người bệnh không vượt qua được giai đoạn khủng hoảng này và có dấu hiệu trầm cảm, suy nghĩ tiêu cực như không ăn uống, mất ngủ, buông xuôi, cảm giác tội lỗi, sống vô ích, hành hạ bản thân, thậm chí tự sát…Về phía người thân cần giữ bình tĩnh, sáng suốt để động viên, hỗ trợ, quan tâm, chăm sóc người bệnh cả về thể chất và tinh thần, giúp người bệnh vượt qua giai đoạn khó khăn, nặng nề này, tìm ra cách để giúp người bệnh tiếp tục cuộc sống như chú ý đến cảm xúc, tâm trạng của người bệnh, dành nhiều thời gian chia sẻ, nói chuyện, lôi cuốn người bệnh vào các hoạt động có thể làm họ thấy vui như đọc sách, thăm quan, chơi thể thao, âm nhạc, nấu ăn, gặp gỡ bạn bè…
Dinh dưỡng – yếu tố không thể thiếu
Chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư cũng là một điều rất quan trọng. Khi bị bệnh, nhiều người hướng đến ăn chay. Một số người lại cho rằng nếu ăn nhiều chất đạm thì bệnh sẽ phát triển nhanh hơn, do tế bào ung thư được “ăn” nhiều chất. Tuy nhiên, một chế độ ăn như thế nào cho bệnh nhân ung thư là tốt lại phải đảm bảo đủ yếu tố: vừa để nâng cao sức khỏe lại vừa có tác dụng ngăn bệnh phát triển.
Tình trạng bệnh ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng và tình trạng dinh dưỡng kém ngược lại ảnh hưởng đến phương pháp, sự tuân thủ, đáp ứng điều trị và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Bệnh nhân ung thư có nguy cơ rất cao bị giảm cân, suy kiệt vì ảnh hưởng về thể chất và tinh thần của cả tình trạng bệnh và quá trình điều trị gây ra. Sự phát triển của khối u làm tăng quá trình chuyển hóa và do vậy làm tăng nhu cầu năng lượng. Các triệu chứng của bệnh hay tác dụng phụ của điều trị như đau, nuốt khó, nôn, tiêu chảy, mệt mỏi… làm giảm khẩu phần ăn, giảm hấp thu, ngoài ra ảnh hưởng về tâm lý như lo lắng, buồn rầu, trầm cảm, làm giảm cảm giác ngon miệng, không muốn ăn
Mặc dù vậy, cũng không có chế độ dinh dưỡng chung cho tất cả người bệnh ung thư mà tuỳ thuộc vào đặc điểm bệnh, phương thức đang điều trị, tình trạng bệnh nhân, thể lực, chỉ số cân nặng để quyết định chế độ dinh dưỡng theo cá thể. Tuy nhiên có một số nguyên tắc chung là phải duy trì một chế độ ăn uống cân bằng, hợp lý, chế biến ngon miệng, đảm bảo cho cơ thể đủ năng lượng chống đỡ lại bệnh tật và các tác dụng phụ do điều trị
Cần làm gì trong quá trình điều trị?
Sau liệu trình điều trị, sức khỏe của bệnh nhân rất mệt mỏi. Đây là tác dụng phụ thường gặp của điều trị ung thư bao gồm phẫu thuật, xạ trị, hoá trị và điều trị sinh học. Một số tình trạng khác như thiếu máu, đau hay thậm chí do cảm xúc cũng có thể gây mệt mỏi. Nhiều bệnh nhân ung thư có thể đi làm và tiếp tục cuộc sống thường ngày của họ trong khi họ vẫn đang được điều trị. Trong trường hợp cảm thấy mệt mỏi, bệnh nhân cần được nghỉ ngơi nhiều hơn. Chế độ ăn cung cấp nhiều năng lượng và protein hơn, uống nhiều nước và có thể chia làm nhiều bữa ăn nhỏ trong ngày thay vì 3 bữa chính. Không nên dùng rượu, bia, cafe hay các chất kích thích khác. Cần thông tin trao đổi với bác sĩ điều trị để có những lời khuyên hữu ích, hợp lý cũng như loại trừ các nguyên nhân thực thể do bệnh tiến triển, đặc biệt trong trường hợp mệt mỏi rất nhiều, kể cả khi ngủ, nghỉ ngơi, không thực hiện được các hoạt động thông thường. Trường hợp mệt mỏi do stress hay trầm cảm, bệnh nhân cần phải được tham vấn bác sĩ tâm lý để kiểm soát, xử trí tình trạng này.